Cronobacter sakazakii là gì? Nguy hiểm với trẻ sơ sinh ra sao?

Cronobacter sakazakii là một loại vi khuẩn hiếm gặp nhưng có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non hoặc có hệ miễn dịch yếu. Vi khuẩn này có khả năng tồn tại trong sữa công thức, bình sữa hoặc dụng cụ pha sữa không được vệ sinh đúng cách. Vậy Cronobacter sakazakii là gì, lây nhiễm như thế nào và bố mẹ cần làm gì để phòng tránh cho bé? Ba mẹ hãy cùng Moaz BéBé tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Vi khuẩn Cronobacter sakazakii là gì?

Cronobacter sakazakii là một loại vi khuẩn gram âm có dạng hình que, có khả năng di chuyển và không tạo bào tử. Trước đây, vi khuẩn này từng được gọi là Enterobacter sakazakii. Chúng được ghi nhận lần đầu vào năm 1961 khi các nhà khoa học phát hiện chủng vi khuẩn màu vàng đặc biệt ở trẻ sơ sinh tử vong do viêm màng não.

>> Xem thêm: Những loại vi khuẩn thường có trong bình sữa trẻ sơ sinh

Loại vi khuẩn này tồn tại khá phổ biến trong tự nhiên và có thể sống sót lâu trong môi trường có độ ẩm thấp. Các nghiên cứu đã phát hiện Cronobacter sakazakii trong sữa bột trẻ em, sữa công thức đã pha và cả những dụng cụ dùng để pha sữa. Vì vậy, đây được xem là một trong những vi khuẩn nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Ngoài sữa công thức, Cronobacter sakazakii còn xuất hiện trong trà thảo mộc, tinh bột, protein dạng bột và một số thực phẩm bổ sung khác. Vi khuẩn này cũng từng được tìm thấy tại các cơ sở chế biến thực phẩm và trong môi trường nước thải.

Cronobacter sakazakii có thể gây nhiễm trùng vết thương hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu ở nhiều độ tuổi khác nhau. Đối với người lớn tuổi hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm, vi khuẩn này còn có khả năng gây nhiễm trùng máu nguy hiểm.

Theo Centers for Disease Control and Prevention, mỗi năm vẫn ghi nhận một số trường hợp nhiễm Cronobacter sakazakii. Đặc biệt ở trẻ sơ sinh, vi khuẩn này có thể gây nhiễm trùng máu nghiêm trọng hoặc viêm màng não, tình trạng nhiễm trùng lớp màng bao quanh não và tủy sống, với nguy cơ tử vong cao. Trẻ dưới 2 tháng tuổi là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Những dấu hiệu ban đầu thường gặp gồm sốt, bú kém, quấy khóc nhiều hoặc mệt mỏi bất thường.

2. Vi khuẩn Cronobacter sakazakii lây nhiễm qua đường nào?

Không phải tất cả thực phẩm đều chứa Cronobacter sakazakii, tuy nhiên sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh lại là môi trường có nguy cơ cao nếu quá trình pha và bảo quản không đúng cách. Vi khuẩn này có thể xâm nhập và phát triển qua nhiều nguyên nhân phổ biến như sử dụng nước pha sữa dưới 70°C khiến mầm bệnh không được tiêu diệt hoàn toàn, hoặc các dụng cụ như bình sữa, núm ti, máy pha sữa, phễu hút sữa chưa được tiệt trùng kỹ.

Ngoài ra, sữa đã pha nhưng để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ cũng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi. Sữa bột sau khi mở nắp nếu bảo quản ở nơi ẩm thấp hoặc gần khu vực nấu nướng cũng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Nguồn nước không đảm bảo vệ sinh, đặc biệt nước chưa được đun sôi kỹ, cũng có thể trở thành nguyên nhân lây nhiễm Cronobacter sakazakii.

Điều đáng chú ý là chỉ cần một lượng rất nhỏ, khoảng từ 10 đến 100 tế bào vi khuẩn, cũng đủ gây bệnh cho trẻ sơ sinh. Vì vậy, chỉ một sai sót nhỏ trong quá trình pha sữa hay vệ sinh dụng cụ cũng có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe của bé.

3. Dấu hiệu nhận biết trẻ nhiễm Cronobacter sakazakii

Trẻ nhiễm Cronobacter sakazakii thường có những biểu hiện ban đầu khá giống với các bệnh nhiễm trùng thông thường nên dễ khiến phụ huynh chủ quan. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Sốt hoặc thân nhiệt bất thường
• Bú kém, bỏ bú
• Quấy khóc liên tục, khó dỗ
• Ngủ li bì, mệt mỏi bất thường
• Nôn trớ nhiều
• Da tái nhợt, lạnh tay chân
• Khó thở, thở nhanh
• Co giật hoặc phản ứng chậm
• Phồng thóp ở trẻ sơ sinh

Trong những trường hợp nghiêm trọng, vi khuẩn Cronobacter sakazakii có thể gây nhiễm trùng máu hoặc viêm màng não, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của trẻ nhỏ.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu bé có tình trạng sốt cao kéo dài, bỏ bú hoàn toàn, ngủ li bì khó đánh thức, khó thở hoặc co giật. Đặc biệt với trẻ dưới 2 tháng tuổi, bất kỳ dấu hiệu bất thường nào liên quan đến ăn uống, thân nhiệt hoặc tinh thần đều không nên chủ quan. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm do Cronobacter sakazakii gây ra.

4. Cách phòng tránh Cronobacter sakazakii cho trẻ sơ sinh

Dưới đây là một số cách giúp hạn chế nguy cơ trẻ sơ sinh nhiễm vi khuẩn Cronobacter sakazakii trong quá trình pha sữa và chăm sóc hằng ngày:

4.1 Rửa tay đúng cách trước khi pha sữa

Rửa tay sạch sẽ trước khi pha sữa là bước rất quan trọng giúp hạn chế nguy cơ vi khuẩn Cronobacter sakazakii xâm nhập vào sữa công thức. Phụ huynh nên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, đặc biệt sau khi đi vệ sinh, thay tã hoặc tiếp xúc với các bề mặt bẩn. Tay cần được lau khô bằng khăn sạch trước khi cầm vào bình sữa hay dụng cụ pha sữa cho bé.

4.2 Tiệt trùng bình sữa và dụng cụ pha sữa

>> Xem thêm: Cách sử dụng máy tiệt trùng bình sữa video hướng dẫn cụ thể

Các dụng cụ chăm sóc và cho trẻ bú như bình sữa, núm ti, thìa đong sữa, phễu hút sữa hay cốc đựng cần được vệ sinh và tiệt trùng kỹ lưỡng sau mỗi lần sử dụng để đảm bảo an toàn cho bé. Nguyên nhân là vi khuẩn Cronobacter sakazakii có thể tồn tại trong môi trường ẩm, thậm chí chịu được cả điều kiện khô, nên nếu dụng cụ không được làm sạch đúng cách sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh. Thực tế, nhiều ca nhiễm khuẩn không xuất phát từ sữa bột mà đến từ chính dụng cụ pha sữa chưa được vệ sinh đạt chuẩn, và việc chỉ rửa bằng nước thông thường là hoàn toàn không đủ để loại bỏ vi khuẩn.

Để phòng tránh hiệu quả, phụ huynh nên thực hiện vệ sinh theo quy trình đầy đủ như sau:

• Rửa sạch ngay sau khi sử dụng bằng dung dịch rửa bình sữa chuyên dụng
• Tráng lại bằng nước sạch để loại bỏ hoàn toàn cặn sữa và hóa chất
• Luộc hoặc tiệt trùng bằng hơi nước ở nhiệt độ khoảng 100°C tối thiểu 5 phút
• Để ráo và tránh làm khô tự nhiên ở khu vực ẩm thấp, dễ nhiễm khuẩn trở lại
• Bảo quản trong hộp hoặc tủ sạch, khô ráo sau khi tiệt trùng

Ngoài ra, với các máy pha sữa tự động, phụ huynh cần vệ sinh định kỳ và làm sạch kỹ các bộ phận quan trọng như vòi xả, khoang chứa nước và khu vực tiếp xúc trực tiếp với sữa sau mỗi lần sử dụng để hạn chế tối đa nguy cơ tích tụ vi khuẩn, đảm bảo an toàn cho hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ.

4.3 Dùng nước pha sữa đúng nhiệt độ

Khi pha sữa công thức cho trẻ sơ sinh, phụ huynh nên ưu tiên sử dụng nước khoảng 70°C để hỗ trợ tiêu diệt các vi khuẩn có thể tồn tại trong sữa bột, bao gồm Cronobacter sakazakii. Không nên pha sữa bằng nước quá nguội vì có thể không đủ khả năng loại bỏ mầm bệnh.

Tuy nhiên, một số dòng sữa hiện nay được nhà sản xuất khuyến nghị pha ở khoảng 40°C nhằm giúp bảo toàn lợi khuẩn và các thành phần dinh dưỡng trong sữa. Vì vậy, phụ huynh nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của từng loại sữa để lựa chọn nhiệt độ pha phù hợp, vừa đảm bảo an toàn vừa giữ được giá trị dinh dưỡng cho bé.

>> Xem thêm: Hỏi đáp: Pha sữa cho trẻ sơ sinh ở nhiệt độ bao nhiêu hợp lý?

4.4 Cho bé uống sữa đúng thời gian khuyến nghị

Sữa công thức sau khi pha nên cho bé dùng ngay để hạn chế nguy cơ vi khuẩn phát triển. Nếu chưa sử dụng ngay, sữa cần được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh và dùng trong thời gian khuyến nghị. Không nên để sữa ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ vì môi trường ấm và ẩm là điều kiện thuận lợi để Cronobacter sakazakii sinh sôi.

4.5 Bảo quản sữa bột và vệ sinh thiết bị định kỳ

Máy đun nước pha sữa, máy tiệt trùng hay các thiết bị hỗ trợ chăm sóc bé cũng cần được vệ sinh thường xuyên để tránh tích tụ vi khuẩn. Phụ huynh nên làm sạch các bộ phận tiếp xúc trực tiếp với nước và sữa theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đồng thời kiểm tra định kỳ để đảm bảo thiết bị luôn hoạt động sạch sẽ và an toàn cho trẻ sơ sinh.

Qua bài viết trên, chắc hẳn phụ huynh đã hiểu rõ Cronobacter sakazakii là gì và mức độ nguy hiểm của loại vi khuẩn này đối với trẻ sơ sinh. Dù hiếm gặp, Cronobacter sakazakii vẫn có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu quá trình pha sữa và vệ sinh dụng cụ không đảm bảo an toàn. Vì vậy, bố mẹ nên chú ý tiệt trùng bình sữa đúng cách, pha sữa theo hướng dẫn và theo dõi sức khỏe của bé thường xuyên để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.