Trẻ đi nhón chân có sao không? Khi nào cần lo lắng?

Không ít cha mẹ cảm thấy lo lắng khi trẻ đi nhón chân thường xuyên. Đặc biệt là hiện nay có nhiều nghiên cứu cho thấy khi bé chỉ chạm phần mũi bàn chân xuống đất thay vì đặt cả bàn chân liên tục, có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề về thần kinh, cơ hoặc sự phát triển vận động. Vậy trẻ thường xuyên đi nhón chân có sao không và cha mẹ cần phải làm gì khi gặp hiện tượng này?

1. Trẻ đi nhón chân là như thế nào?

Đi nhón chân là kiểu di chuyển mà trẻ chủ yếu sử dụng phần mũi bàn chân hoặc đầu ngón chân để tiếp xúc với mặt đất, trong khi gót chân hầu như không chạm xuống sàn hoặc chỉ chạm rất ít. Hiện tượng này có thể xảy ra khi trẻ mới tập đi hoặc trong quá trình vận động hằng ngày, đôi khi là cả 2 chân, nhưng cũng có thể là ở 1 chân.

>> Xem thêm: Chân vòng kiềng ở trẻ: Nguyên nhân, dấu hiệu & cách khắc phục

Thực tế, rất nhiều trẻ từng có giai đoạn đi bằng mũi chân khi mới biết đi. Lúc này, hệ thần kinh, cơ bắp và khả năng giữ thăng bằng của trẻ vẫn đang tiếp tục hoàn thiện. Vì vậy, việc trẻ thỉnh thoảng đi nhón chân trong thời gian ngắn thường không phải là điều đáng lo ngại.

Tuy nhiên, nếu trẻ duy trì thói quen này trong thời gian dài hoặc ngày càng có xu hướng đi nhón chân nhiều hơn, cha mẹ cần quan sát kỹ để xác định xem đây chỉ là một thói quen hay là biểu hiện của một vấn đề sức khỏe cần được can thiệp.

2. Trẻ đi nhón chân có sao không?

Mức độ ảnh hưởng của việc trẻ đi nhón chân sẽ phụ thuộc vào độ tuổi, thời gian xuất hiện và nguyên nhân gây ra hiện tượng này. Có trường hợp hoàn toàn bình thường nhưng cũng có trường hợp cần được bác sĩ đánh giá sớm. Ba mẹ cần phân biệt rõ để biết cách xử lý sao cho phù hợp.

2.1 Khi nào là hiện tượng sinh lý bình thường?

Nếu như bé đi nhón chân, nhưng có đi kèm với các dấu hiệu như sau thì được xem là hiện tượng sinh lý:

• Trẻ mới bắt đầu tập đi, thường ở trong khoảng độ tuổi từ 10 – 18 tháng tuổi.
• Trẻ chỉ thỉnh thoảng mới đi nhón chân chứ không phải luôn luôn.
• Khi được nhắc hoặc hướng dẫn, trẻ có thể đặt cả bàn chân xuống sàn một cách dễ dàng.
• Trẻ vẫn phát triển thể chất, chiều cao, cân nặng và các mốc vận động bình thường.
• Trẻ không xuất hiện những biểu hiện đau đớn, bị cứng khớp hay yếu cơ.

Khi trẻ đi nhón chân và kèm các biểu hiện trên thì tức là đang trong giai đoạn đầu tập đi, nên khả năng kiểm soát cơ bắp chưa thực sự tốt. Nhưng khi trẻ khám phá khả năng vận động của cơ thể nhiều hơn, sẽ tự điều chỉnh dáng đi và chuyển sang bước đi bình thường một cách dễ dàng.

Và nếu cha mẹ chú ý, sẽ thấy rằng những trẻ hiếu động hoặc thích chạy nhảy đôi khi cũng có xu hướng đi bằng mũi chân khi vui chơi. Nên nếu bé thích làm vậy, nhưng không quá thường xuyên, chỉ diễn ra trong thời gian ngắn lại không kèm theo bất kỳ dấu hiệu bất thường nào khác thì không cần quá lo lắng.

2.2 Khi nào là dấu hiệu bất thường cần lưu ý?

Trẻ đi nhón chân có thể là biểu hiện của những vấn đề bất thường, nếu như đi kèm các dấu hiệu sau đây:

• Dù trẻ trên 2 tuổi vẫn thường xuyên đi nhón chân.
• Sau 3 tuổi, trẻ gần như chỉ đi bằng mũi chân.
• Trẻ không thể đặt gót chân xuống sàn ngay cả khi được hướng dẫn.
• Hai chân của bé có biểu hiện căng cứng hoặc co rút.
• Trẻ thường xuyên vấp ngã, mất thăng bằng khi di chuyển.
• Có dấu hiệu một chân đi nhón nhiều hơn chân còn lại.
• Đi kèm theo những vấn đề như là chậm nói, chậm giao tiếp hoặc chậm phát triển vận động.
• Trẻ có biểu hiện yếu cơ, đau chân hoặc khó vận động.

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến các bệnh lý thần kinh, cơ xương khớp hoặc rối loạn phát triển. Vì thế cha mẹ cần chú ý theo dõi, đồng thời nhanh chóng đứa bé đến gặp bác sĩ để có các chỉ định phù hợp, hạn chế những ảnh hưởng lâu dài đến trẻ.

3. Nguyên nhân khiến trẻ đi nhón chân

Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến trẻ đi nhón chân, bao gồm các nguyên nhân sinh lý đơn giản đến những vấn đề bệnh lý mà gia đình cần phải chú ý và có biện pháp giải quyết sớm.

• Là thói quen trong giai đoạn tập đi: Vì bé chưa kiểm soát tốt sự phối hợp giữa các nhóm cơ nên đôi khi sẽ bước bằng mũi chân để giữ thăng bằng hoặc thử nghiệm nhiều kiểu di chuyển khác nhau.
• Đi nhón chân vô căn (Idiopathic Toe Walking): Đây là tình trạng trẻ đi nhón chân nhưng không tìm thấy nguyên nhân bệnh lý cụ thể. Trẻ vẫn phát triển trí tuệ, vận động và thể chất bình thường. Nhiều trường hợp sẽ cải thiện dần theo thời gian, nhưng cũng có trẻ cần được tập vật lý trị liệu nếu tình trạng kéo dài.
• Căng cơ hoặc gân gót chân: Nếu gân Achilles hoặc các cơ vùng bắp chân bị căng, trẻ sẽ gặp khó khăn khi đặt gót chân xuống mặt đất, khiến trẻ có xu hướng luôn đi bằng mũi chân để cảm thấy dễ chịu hơn.
• Bại não thể co cứng: Ở trẻ mắc bại não, các cơ thường bị tăng trương lực khiến chân luôn trong trạng thái co cứng. Đây là một trong những nguyên nhân bệnh lý quan trọng gây ra hiện tượng bé thường đi nhón chân kéo dài.
• Rối loạn phổ tự kỷ: Một số trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có thể xuất hiện hành vi đi nhón chân kéo dài. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi trẻ đi nhón chân đều mắc tự kỷ. Việc chẩn đoán cần dựa trên nhiều tiêu chí về giao tiếp, hành vi và phát triển.
• Bệnh lý thần kinh hoặc cơ: Một số bệnh như loạn dưỡng cơ, bệnh thần kinh ngoại biên hoặc các rối loạn thần kinh hiếm gặp cũng có thể khiến trẻ thay đổi dáng đi.
• Rối loạn cảm giác: Một số trẻ nhạy cảm với cảm giác ở lòng bàn chân nên không thích để toàn bộ bàn chân tiếp xúc với mặt sàn và thích cảm giác đi bằng mũi chân nên hình thành thói quen này.

4. Trẻ đi nhón chân là dấu hiệu gì? có ảnh hưởng gì không?

Tùy vào những biểu hiện đi kèm mà hiện tượng trẻ đi nhón chân có thể là cảnh báo nguy hiểm hoặc không. Mặc dù vậy, nếu cha mẹ không có giải pháp cải thiện ngay cả khi là dấu hiệu sinh lý thì vẫn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển vận động, ví dụ như:

• Ảnh hưởng đến dáng đi: Đi nhón chân kéo dài có thể khiến trẻ hình thành dáng đi bất thường. Theo thời gian, việc điều chỉnh sẽ trở nên khó khăn hơn nếu các cơ và gân đã thích nghi với tư thế này.
• Co rút gân gót chân: Khi trẻ luôn duy trì tư thế nhón chân, gân Achilles có nguy cơ bị co ngắn. Điều này làm hạn chế khả năng gập bàn chân và khiến việc đi lại bình thường trở nên khó khăn.
• Giảm khả năng giữ thăng bằng: Do diện tích tiếp xúc với mặt đất nhỏ hơn, trẻ đi nhón chân thường dễ mất cân bằng, đặc biệt khi chạy hoặc tham gia các hoạt động thể chất.
• Đau cơ và mỏi chân: Việc liên tục sử dụng các nhóm cơ vùng bắp chân có thể khiến trẻ nhanh mỏi, đau chân sau khi vận động hoặc giảm khả năng tham gia các hoạt động vui chơi.

Khi đi nhón chân là dấu hiệu của bệnh lý cần điều trị, gia đình nên có những giải pháp sớm, nếu không có thể gây ra những vấn đề như là:

• Nếu nguyên nhân xuất phát từ bại não, bệnh cơ, bệnh thần kinh hoặc rối loạn phát triển, cha mẹ cần đưa bé đến gặp bác sĩ, điều trị để cải thiện chức năng vận động, giảm thiểu những nguy cơ kéo dài.
• Điều đáng lưu ý là cha mẹ không nên tự kết luận trẻ mắc bệnh chỉ vì thấy con đi nhón chân. Thay vào đó, hãy quan sát toàn diện quá trình phát triển của trẻ, bao gồm khả năng giao tiếp, vận động, nhận thức và các biểu hiện khác để có đánh giá chính xác hơn. Đồng thời cần sớm đưa bé đến gặp bác sĩ ngay khi có các nghi ngờ khó kết luận.

5. Cha mẹ nên làm gì khi trẻ đi nhón chân?

Khi nhận thấy trẻ có biểu hiện đi nhón chân, cha mẹ nên theo dõi tình trạng này, bao gồm lưu ý tần suất và thời gian xuất hiện xem có liên tục hay chỉ thỉnh thoảng. Ngoài ra quan sát xem hiện tượng này xảy ra ở cả hai chân hay một chân. Liệu bé có thể tự đặt gót chân xuống đất hay không.

Đồng thời nên khuyến khích trẻ đi đúng tư thế, hướng dẫn trẻ đi chậm, bước đều và đặt cả bàn chân xuống sàn thông qua các trò chơi vận động. Tuy nhiên, không nên quát mắng hay ép buộc trẻ vì làm các bé sợ hãi, áp lực.

Đồng thời cần kết hợp những vận động như đi chân trần trên tấm thảm mềm, cỏ, cát sạch cho bé làm quen dần. Hoặc là tham gia các trò chơi giúp tăng khả năng giữ thăng bằng, hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng vận động tự nhiên.

Cha mẹ cũng cần lựa chọn giày phù hợp, vừa chân, có đế linh hoạt, phần gót chắc chắn để tạo cảm giác thoải mái khi di chuyển. Và lưu ý tránh sử dụng giày quá chật, quá rộng hoặc quá cứng vì có thể ảnh hưởng đến dáng đi của trẻ.

Đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường: Nếu trẻ trên 2 tuổi vẫn thường xuyên đi nhón chân hoặc có các dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý như co cứng cơ, chậm phát triển, yếu cơ hoặc mất thăng bằng, cha mẹ nên đưa trẻ đến chuyên khoa Nhi, Phục hồi chức năng hoặc Chấn thương chỉnh hình để được khám, chỉ định điều trị.

Nếu trẻ đi nhón chân, cha mẹ nên đưa con đến các trung tâm y tế sớm nhất có thể, để được kiểm tra, khám và điều trị kịp thời trong trường hợp là các vấn đề bệnh lý. Và hãy luôn đồng hành cùng bé, để con sớm cải thiện dáng đi, thêm vững vàng, khỏe mạnh trên hành trình khám phá thế giới trong những năm đầu đời.