Các mốc phát triển của trẻ sơ sinh mẹ nên biết để hiểu con hơn

Những ngày đầu làm cha mẹ, có lẽ ai cũng từng lặng lẽ quan sát con ngủ, con cựa mình, con mỉm cười rồi tự hỏi: Không biết con đã phát triển đúng chưa? Các mốc phát triển của trẻ sơ sinh vì thế đã trở thành bản đồ tinh thần giúp cha mẹ yên tâm hơn trên hành trình nuôi con. Vậy các mốc đó là gì? Bài viết chia sẻ dưới đây của Moaz BéBé sẽ giúp cha mẹ có thêm kiến thức và hiểu về các mốc phát triển của trẻ để đồng hành với nhịp lớn lên của con theo từng giai đoạn, cùng tìm hiểu ngay nhé!

1. Vì sao cha mẹ cần theo dõi các mốc phát triển của trẻ sơ sinh?

Theo dõi mốc phát triển của em bé không phải để tạo áp lực cho bản thân mà là để các bậc cha mẹ hiểu con đang cần gì và khi nào cần để có những hỗ trợ phù hợp và đúng cách.

>> Xem thêm: Sự phát triển của thai nhi theo từng tuần: Mẹ bầu nên biết

Các mốc phát triển này sẽ giúp cha mẹ nhận biết sự trưởng thành về các mặt của bé như: vận động, ngôn ngữ, nhận thức và cảm xúc theo từng giai đoạn. Khi hiểu đúng, cha mẹ sẽ bớt hoang mang, đồng thời phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường để có những can thiệp, tư vấn chuyên môn kịp thời.

2. Các mốc phát triển của trẻ sơ sinh theo từng tháng tuổi

Mỗi giai đoạn trong năm đầu đời của trẻ đều mang một dấu ấn rất riêng. Có giai đoạn con lớn lên rõ rệt từng ngày nhưng cũng có giai đoạn sự phát triển diễn ra âm thầm bên trong, dưới đây là thông tin chi tiết:

>> Xem thêm: Làm sao để biết thai nhi đang thức? Cách nhận biết thai nhi đang thức hay ngủ

2.1 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 0–1 tháng tuổi

Những tuần đầu đời là lúc bé làm quen với thế giới bên ngoài bụng mẹ. Mọi phản ứng của con lúc này đều mang tính bản năng. Ở giai đoạn này, bé chủ yếu ngủ, bú và phản xạ theo bản năng như nắm tay, giật mình, quay đầu tìm ti mẹ. Bé có thể nhìn chăm chú vào khuôn mặt người đối diện trong khoảng cách gần, đặc biệt là gương mặt mẹ.

2.2 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 2 tháng tuổi

Khi bước sang tháng thứ hai, cha mẹ bắt đầu thấy con có nhiều thay đổi hơn, con phản ứng rõ ràng hơn với môi trường xung quanh. Bé có thể ngẩng đầu trong thời gian ngắn khi nằm sấp, mỉm cười đáp lại khi được trò chuyện, phát ra những âm thanh ê a đầu tiên. Đây là dấu mốc quan trọng trong phát triển cảm xúc và giao tiếp sớm.

2.3 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 3 tháng tuổi

Tháng thứ ba thường khiến cha mẹ rất xúc động vì con bắt đầu giao tiếp nhiều hơn.

Bé giữ đầu vững hơn, tay chân cử động linh hoạt, thích nhìn đồ vật nhiều màu sắc. Bé cũng ê a nhiều hơn so với tháng thứ hai, con đã biết quay đầu theo âm thanh quen thuộc và nhận ra người chăm sóc chính như, bố mẹ, ông bà,…

2.4 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 4–5 tháng tuổi

Giai đoạn này đánh dấu bước chuyển lớn về vận động của bé. Bé có thể lẫy, lăn người, đưa tay với lấy đồ vật và cho vào miệng để khám phá. Bé có thể nhận biết rõ đâu là người lạ, người quen, phản ứng cảm xúc cũng phong phú hơn.

>> Xem thêm: Trẻ mấy tháng biết lật? Cách tập cho bé lật an toàn, thành công

2.5 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 6 tháng tuổi

Nửa năm đầu đời trôi qua rất nhanh, và đây là lúc nhiều bé khiến cha mẹ bất ngờ nhất vì khả năng vận động. Thời điểm này, bé có thể ngồi khi có hỗ trợ, lật người thành thạo, cầm đồ vật bằng cả bàn tay. Một số bé bắt đầu bập bẹ những âm đơn như “ba”, “bà” dù chưa biết ý nghĩa là gì.

2.6 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 7–8 tháng tuổi

Từ 7 đến 8 tháng, bé thể hiện rõ mong muốn được khám phá thế giới qua các hành động như: thích sờ, cầm nắm mọi thứ xung quanh, thích đi chơi, thích những chỗ đông người,… Bé có thể ngồi vững, tập bò hoặc trườn, biết phản ứng khi được gọi tên. Bé bắt đầu hiểu một số từ quen thuộc như “không”, “lại đây” hoặc hờn nếu không vừa ý.

2.7 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 9–10 tháng tuổi

Giai đoạn này thường khiến cha mẹ dễ thót tim vì bé trở nên hiếu động hơn rất nhiều.

Bé có thể bám vịn để đứng, tập đứng, thậm chí tập bước những bước đầu tiên khi có người hỗ trợ. Đặc biệt, bé đã bắt đầu giao tiếp bằng cử chỉ, biết vẫy tay, chỉ trỏ và bộc lộ rõ cảm xúc của mình.

>> Xem thêm: Những dấu hiệu trẻ sắp biết đi ba mẹ cần lưu ý

2.8 Mốc phát triển của trẻ sơ sinh 11–12 tháng tuổi

Cuối năm đầu đời là cột mốc vô cùng đặc biệt. Nhiều bé bắt đầu tập đi, nói được một vài từ đơn có ý nghĩa, biết bắt chước hành động người lớn và thể hiện cá tính rõ rệt.

3. Bảng các mốc phát triển của trẻ sơ sinh chuẩn theo WHO

Dưới đây là bảng tham khảo các mốc phát triển vận động chính của theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO):

Độ tuổi	Mốc phát triển vận động chính
2 tháng	Ngẩng đầu khi nằm sấp
4 tháng	Lẫy
6 tháng	Ngồi khi có hỗ trợ
7 – 8 tháng	Ngồi vững
9 tháng	Bò
10 tháng	Vịn đứng
12 tháng	Tập đi

Lưu ý: Bảng trên chỉ mang tính tham khảo. Trẻ đạt mốc sớm hoặc muộn hơn một chút vẫn có thể hoàn toàn bình thường.

4. Các mốc phát triển của em bé theo từng lĩnh vực

Không phải mọi sự trưởng thành của con đều thể hiện qua việc biết lẫy, biết bò hay biết đi. Thực tế, sự phát triển của em bé diễn ra đồng thời ở nhiều lĩnh vực, có lĩnh vực cha mẹ dễ nhận ra, nhưng cũng có những thay đổi rất âm thầm. Khi nhìn con một cách toàn diện, cha mẹ sẽ bớt lo lắng hơn và hiểu con đúng hơn. Dưới đây là những biểu hiện rõ ràng trong từng lĩnh vực.

>> Xem thêm: Bảng chiều cao cân nặng chuẩn của bé Việt Nam từ 0 – 10 tuổi theo WHO

4.1 Lĩnh vực vận động

Phát triển vận động là lĩnh vực dễ quan sát nhất nên thường được cha mẹ chú ý đầu tiên. Điều này được thể hiện bắt đầu từ những cử động tay chân vô thức, bé dần học cách kiểm soát cơ thể mình. Trong những tháng đầu, bé phát triển vận động thô qua việc cử động sử dụng nhóm cơ lớn như: ngẩng đầu, lẫy, bò, ngồi, đứng và đi. Song song với đó là vận động tinh tức là thực hiện những cử động nhỏ chính xác của các cơ nhỏ, thể hiện qua việc cầm nắm đồ vật, chuyển đồ từ tay này sang tay kia, đưa đồ lên miệng khám phá. Việc cho bé vận động phù hợp độ tuổi giúp cơ bắp khỏe hơn và hỗ trợ phát triển trí não hiệu quả

4.2 Lĩnh vực ngôn ngữ

Ngôn ngữ không chỉ là lời nói, mà bắt đầu từ ánh mắt, tiếng ê a, nụ cười và phản ứng khi được gọi tên. Nhiều cha mẹ lo lắng khi con chưa nói sớm, nhưng thực tế giai đoạn đầu bé đang học cách lắng nghe và ghi nhớ âm thanh. Từ khoảng 2–3 tháng, bé bắt đầu phát ra âm thanh. Đến 6–9 tháng, bé bập bẹ nhiều hơn, lặp lại âm nghe quen tai. Cuối năm đầu đời, bé có thể nói được một vài từ đơn có ý nghĩa. Việc cha mẹ trò chuyện, đọc sách và phản hồi lại âm thanh của bé trong năm đầu đời đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển này.

4.3 Lĩnh vực nhận thức

Phát triển nhận thức là quá trình bé học cách quan sát, ghi nhớ và suy luận. Dù không biểu hiện rõ ràng như vận động, nhưng đây là lĩnh vực phát triển rất mạnh trong năm đầu đời.

>> Xem thêm: Những giai đoạn vàng phát triển não bộ của trẻ và thai nhi mà ba mẹ cần biết

Dưới đây là những biểu hiện cụ thể:

• Bé dần nhận ra khuôn mặt quen như ông bà, bố mẹ
• Phân biệt được âm thanh, đặc biệt là của mẹ hoặc người chăm sóc thường xuyên
• Hiểu mối quan hệ nguyên nhân, kết quả đơn giản như lắc đồ chơi thì có tiếng kêu.
• Bắt đầu đưa mắt tìm kiếm đồ vật bị che khuất

Đó đều là những dấu hiệu cho thấy khả năng nhận thức của con đang phát triển tốt.

4.4 Lĩnh vực cảm xúc

Ngay từ khi mới sinh, bé đã bắt đầu học cách cảm nhận cảm xúc thông qua sự chăm sóc của người lớn. Những cái ôm, ánh mắt và giọng nói dịu dàng của mẹ giúp bé hình thành cảm giác an toàn.

Ngoài ra, cha mẹ có thể thấy con phát triển cảm xúc qua những biểu hiện như:

• Trong những tháng đầu, bé mỉm cười xã giao, sau đó là nụ cười có chủ đích.
• Bé thể hiện sự thích thú hoặc lo lắng khi gặp người lạ, biết bám mẹ, khóc khi xa người chăm sóc.

4.5 Lĩnh vực giác quan

Đối với trẻ sơ sinh, thị giác, thính giác, xúc giác, vị giác và khứu giác đều phát triển mạnh trong năm đầu đời. Bé dần nhìn rõ hơn, phân biệt màu sắc, quay đầu theo âm thanh và phản ứng với mùi vị quen thuộc.

Việc cho bé tiếp xúc với môi trường an toàn, nhiều kích thích tích cực như ánh sáng tự nhiên, giọng nói thân quen, đồ chơi phù hợp giúp các giác quan phát triển hài hòa.

5. Các mốc phát triển của trẻ sinh non có gì khác?

Với trẻ sinh non, cha mẹ thường lo lắng gấp đôi về khả năng phát triển của con. Tuy nhiên, điều quan trọng là tính theo tuổi điều chỉnh.

Trẻ sinh non có thể đạt mốc phát triển muộn hơn trẻ đủ tháng, nhưng nhiều bé vẫn bắt kịp trong vài năm đầu đời nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách. Vì thế cha mẹ cũng không nên quá lo lắng.

6. Khi nào cha mẹ nên lo lắng về sự phát triển của trẻ sơ sinh?

Không phải mọi sự chậm trễ đều đáng lo, nhưng có những dấu hiệu cha mẹ nên lưu ý như:

• Bé không có phản ứng với âm thanh,
• Bé không kiểm soát được đầu sau 4 tháng
• Bé không có tiến triển vận động rõ ràng theo thời gian

Nếu nhận thấy con có các dấu hiệu trên, cha mẹ nên đưa bé đi khám để được bác sĩ tư vấn.

7. Cách hỗ trợ trẻ sơ sinh phát triển đúng mốc

Có thể bạn chưa biết, cha mẹ chính là môi trường phát triển quan trọng nhất của bé. Vì thế, để hỗ trợ con phát triển đúng mốc, cha mẹ nên tương tác thường xuyên với con như: trò chuyện, cho bé vận động phù hợp độ tuổi, đọc sách, cho con nghe nhạc, đảm bảo dinh dưỡng và giấc ngủ,… Đây đều là những yếu tố cốt lõi giúp bé phát triển hài hòa.

8. Câu hỏi thường gặp về các mốc phát triển của trẻ sơ sinh

8.1 Trẻ phát triển chậm hơn bảng chuẩn có sao không?

Câu trả lời: Không sao cả bởi mỗi bé có tốc độ phát triển riêng, quan trọng là bé vẫn tiến triển đều.

8.2 Có nên so sánh mốc phát triển của bé với bé khác không?

Câu trả lời: Không nên. Bởi việc so sánh vô tình sẽ khiến cha mẹ có những lo lắng thái quá hoặc không cần thiết.

8.3 Trẻ sinh non có theo kịp các mốc phát triển không?

Câu trả lời: Phần lớn trẻ sinh non sẽ dần bắt kịp nếu được theo dõi và hỗ trợ đúng cách.

8.4 Bé phát triển chậm ở một lĩnh vực có đáng lo không?

Câu trả lời: Không hẳn. Nhiều em bé phát triển nhanh ở vận động nhưng chậm hơn ở ngôn ngữ hoặc ngược lại. Điều quan trọng là bé vẫn có sự tiến bộ theo thời gian, không bị thụt lùi kỹ năng.

8.5 Cha mẹ có thể làm gì để hỗ trợ bé phát triển toàn diện mỗi ngày?

Câu trả lời: Những việc rất nhỏ như: trò chuyện, ôm ấp, cho bé vận động phù hợp, ngủ đủ giấc và dinh dưỡng hợp lý đều giúp bé phát triển tốt cả về thể chất lẫn cảm xúc.

Như vậy, hành trình lớn lên của con không phải một đường thẳng, mà là những bước đi nhỏ, đôi khi rất chậm rãi nhưng lại là nền tảng vô cùng vững vàng. Hiểu đúng các mốc phát triển của trẻ sơ sinh sẽ giúp cha mẹ bớt lo, bớt so sánh và có thêm tin tưởng vào con mình. Moaz BéBé mong rằng bài viết này sẽ là người bạn đồng hành, giúp cha mẹ an tâm hơn trên hành trình yêu thương và nuôi dưỡng con khôn lớn từng ngày.

Bài viết tham khảo: Baby Developmental Milestones (Infant Milestones)