Làm sao để biết bé bú không đủ sữa? Những dấu hiệu nhận biết

Nhiều mẹ bỉm băn khoăn cách làm sao để biết bé bú không đủ sữa, vì luôn lo lắng rằng nguồn sữa mình cung cấp không đảm bảo nhu cầu của bé. Trên thực tế, có nhiều bé không quấy khóc, hay có biểu hiện đặc biệt, nhưng lại không đủ sữa cho cơ thể. Lại có bé bú không nhiều nhưng vẫn đủ. Vậy làm thế nào để phân biệt chính xác được?

1. Làm sao để biết bé bú không đủ sữa?

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng lý tưởng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Trong 6 tháng đầu đời, nếu không có chống chỉ định đặc biệt, các bác sĩ luôn khuyến khích gia đình cho bé bú mẹ hoàn toàn để nhận đầy đủ dưỡng chất, kháng thể và các yếu tố miễn dịch tự nhiên.

Tuy nhiên, nhiều mẹ lần đầu sinh con thường lo lắng không biết con đã bú đủ hay chưa. Một số mẹ thấy bé bú liên tục thì nghĩ mình ít sữa, trong khi có mẹ lại cho rằng bé ngủ nhiều là đã no. Thế nhưng, những dấu hiệu trên chưa thể khẳng định được bé đã bú đủ nhu cầu hay chưa.

Nếu mẹ muốn đánh giá chính xác, cần phải quan sát rất nhiều chi tiết. Trong đó cần lưu ý lượng nước tiểu, số lần đi ngoài, khả năng tăng cân, biểu hiện khi bú và tình trạng sức khỏe chung của trẻ. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp cho thấy bé có thể đang bú chưa đủ sữa.

1.1 Bé đi tiểu ít hơn bình thường

Một trong những cách đơn giản nhất để đánh giá bé có bú đủ sữa hay không là theo dõi số lần đi tiểu. Sau khoảng 5 ngày tuổi, trẻ bú đủ sữa thường làm ướt từ 6 – 8 tã mỗi ngày. Nếu bé chỉ đi tiểu rất ít, tã khô trong thời gian dài hoặc dưới 5 tã ướt mỗi ngày thì khả năng cao bé chưa bú đủ lượng sữa cần thiết.

1.2 Nước tiểu vàng sẫm, có mùi đậm

Màu sắc nước tiểu của bé cũng phản ánh khá rõ tình trạng sữa bú đã đủ hay chưa. Nếu bé được bú đủ, nước tiểu thường có màu vàng nhạt hoặc gần như trong suốt và không có mùi nồng.

Ngược lại, nước tiểu vàng sẫm, mùi khai hoặc xuất hiện tinh thể màu cam trong những ngày sau sinh có thể là dấu hiệu bé chưa nhận đủ sữa. Nếu tình trạng này kéo dài cần được bác sĩ đánh giá để loại trừ nguy cơ mất nước hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

1.3 Bé bú xong vẫn quấy khóc, đòi bú liên tục

Thông thường, sau khi bú no, trẻ sẽ tỏ ra thư giãn, tự nhả ti hoặc ngủ yên. Nhưng nếu bé vừa bú xong đã khóc, liên tục tìm ti, mút tay hoặc đòi bú chỉ sau vài phút, mẹ có thể nghĩ đến khả năng bé chưa bú đủ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trẻ sơ sinh cũng có những giai đoạn tăng trưởng nhanh, nên nhu cầu bú tăng lên trong vài ngày dù lượng sữa của mẹ vẫn bình thường. Vì thế, mẹ không nên vội vàng kết luận ngay mà phải theo dõi cả những yếu tố liên quan khác.

1.4 Bé ngủ li bì, bú yếu

Nhiều người cho rằng trẻ ngủ nhiều là ngoan và bú đủ. Thực tế, đôi khi điều này lại là dấu hiệu đáng lưu ý, phản ánh tình trạng bé bú chưa đủ sữa.

Khi không được cung cấp đủ năng lượng, một số trẻ trở nên mệt mỏi, ngủ li bì, khó đánh thức để bú hoặc chỉ bú vài phút rồi ngủ tiếp. Điều này tạo thành vòng luẩn quẩn khiến bé càng bú ít và càng thiếu sữa. Nếu tình trạng kéo dài, mẹ nên đưa bé đi khám ngay để tìm hiểu rõ nguyên nhân.

1.5 Phân ít hoặc thay đổi bất thường

Phân của trẻ bú mẹ hoàn toàn thường có màu vàng, mềm, hơi lỏng và đi ngoài nhiều lần trong những tuần đầu. Nhưng nếu bé đi ngoài rất ít kèm theo lượng nước tiểu giảm, phân chuyển sang màu sẫm kéo dài hoặc phân cứng bất thường thì rất có khả năng đang bị thiếu sữa.

Mặc dù vậy mẹ cũng cần chú ý là sau khoảng 6 tuần tuổi, nhiều trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể vài ngày mới đi ngoài một lần mà phân vẫn mềm. Đây là hiện tượng sinh lý bình thường, không phải lúc nào cũng là dấu hiệu thiếu sữa. Chính vì thế, mẹ cần xem xét kỹ các yếu tố ảnh hưởng và có thể trao đổi kỹ hơn cùng bác sĩ.

1.6 Môi khô, da khô, có dấu hiệu mất nước

Khi bé bú không đủ sữa trong thời gian dài, cơ thể có thể xuất hiện các dấu hiệu mất nước như: môi, da, miệng bị khô, trẻ vài tuần tuổi khóc ít nước mắt, thóp lõm, … thì cần đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và xử trí kịp thời.

1.7 Mẹ không nghe thấy tiếng bé nuốt khi bú

Khi bé ngậm bắt vú đúng và bú hiệu quả, mẹ thường sẽ nghe thấy tiếng nuốt đều đặn sau vài nhịp mút. Còn nếu bé chỉ ngậm ti, mút rất nhanh nhưng không nghe tiếng nuốt hoặc liên tục nhả ti rồi ngậm lại, có thể lượng sữa bé nhận được chưa nhiều hoặc tư thế bú chưa đúng. Lúc này, mẹ nên điều chỉnh lại cách ngậm bắt vú hoặc nhờ chuyên gia tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ hỗ trợ.

>> Xem thêm: Những dấu hiệu bú sai khớp ngậm: Hướng dẫn cách cho bé bú đúng

1.8 Bé chậm tăng cân hoặc không tăng cân

Đây được xem là dấu hiệu quan trọng nhất để đánh giá bé có bú đủ sữa hay không. Trong vài ngày đầu sau sinh, trẻ có thể giảm khoảng 7 – 10% cân nặng lúc sinh.

Sau đó, nếu bú đủ, bé sẽ tăng cân trở lại và thường lấy lại cân nặng sơ sinh trong khoảng 10 – 14 ngày. Nếu trẻ tăng cân rất chậm, đứng cân hoặc sụt cân kéo dài, mẹ cần đưa bé đến bác sĩ để tìm nguyên nhân và được hướng dẫn cách cải thiện.

>> Xem thêm: Bảng chiều cao cân nặng chuẩn của bé Việt Nam từ 0 – 10 tuổi theo WHO

2. Dấu hiệu cho thấy bé đã bú đủ sữa

Có nhiều dấu hiệu cho thấy bé đã bú đủ lượng sữa cần thiết, mà mẹ có thể chú ý để yên tâm hơn khi chăm bé:

• Sau mỗi cữ bú, bé thường tự nhả ti, gương mặt thư giãn và có thể ngủ ngon từ 1,5 – 3 giờ tùy độ tuổi.
• Trong lúc bú, mẹ nghe được tiếng bé nuốt đều, lực bú tốt và bé ngậm bắt vú đúng cách.
• Mỗi ngày, bé làm ướt ít nhất 6 tã sau những ngày đầu đời, nước tiểu màu vàng nhạt, không có mùi quá nồng.
• Phân của trẻ bú mẹ có màu vàng mù tạt, mềm và không có dấu hiệu táo bón.
• Bé tăng cân đều theo biểu đồ tăng trưởng, da hồng hào, tỉnh táo khi thức và phát triển phù hợp với lứa tuổi.

3. Những dấu hiệu dễ gây hiểu lầm với việc bé bú không đủ sữa

Không ít mẹ vội vàng bổ sung sữa công thức chỉ vì hiểu nhầm những biểu hiện hoàn toàn bình thường của trẻ. Đây không phải là giải pháp lý tưởng, vì khi chuyển sang sữa công thức, nhiều bé không thích nghi được.

Vậy nên, mẹ có thể chú ý những dấu hiệu dễ gây hiểu lầm sau đây, để tránh nhầm tưởng rằng bé đang không đủ sữa bú:

• Một trong những hiểu lầm phổ biến là bé bú rất nhiều lần trong ngày. Thực tế, trẻ sơ sinh có dạ dày nhỏ nên bú từ 8 – 12 lần mỗi ngày là điều bình thường, đặc biệt trong giai đoạn tăng trưởng.
• Nhiều mẹ cũng lo lắng khi thấy bầu ngực mềm hơn sau vài tuần. Tuy nhiên, đây thường là dấu hiệu cơ thể đã điều chỉnh lượng sữa phù hợp với nhu cầu của bé chứ không phải mất sữa.
• Ngoài ra, việc bé mút tay, ngậm nắm tay hay thích được ôm ấp cũng không đồng nghĩa với việc đang đói. Đó có thể chỉ là phản xạ tự nhiên hoặc nhu cầu được trấn an.
• Một số bé quấy khóc vào buổi chiều hoặc tối cũng khiến mẹ nghĩ con thiếu sữa. Trên thực tế, trẻ có thể khóc vì buồn ngủ, đầy hơi, tã bẩn, nóng, lạnh hoặc muốn được bế chứ không chỉ do đói.

4. Nguyên nhân khiến bé bú không đủ sữa

Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ không nhận đủ lượng sữa cần thiết, và không phải lúc nào cũng xuất phát từ việc mẹ ít sữa. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

• Do bé ngậm bắt vú chưa đúng. Khi ngậm nông, bé sẽ phải mút rất nhiều nhưng lượng sữa nhận được lại ít, khiến cả mẹ và bé đều mệt.
• Ở một số trường hợp, mẹ thực sự gặp tình trạng nguồn sữa giảm do cho bé bú không thường xuyên, khoảng cách giữa các cữ bú quá dài, căng thẳng kéo dài, mất ngủ hoặc chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý.
• Một số trẻ sinh non, trẻ bị vàng da, trẻ có tật dính thắng lưỡi hoặc mắc bệnh lý bẩm sinh cũng có thể bú yếu hơn bình thường, dẫn đến lượng sữa đưa vào cơ thể không đủ.
• Ngoài ra, việc sử dụng núm ti giả quá sớm hoặc cho bé bú bình nhiều cũng có thể làm giảm thời gian bú mẹ, khiến nguồn sữa của mẹ giảm dần theo thời gian.

5. Mẹ nên làm gì khi nghi ngờ bé bú không đủ sữa?

Khi mẹ nghi ngờ bé bú không đủ sữa, hãy bắt đầu chú ý đến mọi dấu hiệu của con và theo dõi kỹ càng, đồng thời thực hiện những việc sau:

• Ghi lại số lần bú, số tã ướt, số lần đi ngoài và cân nặng của bé để có cơ sở đánh giá chính xác.
• Nếu đang nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn, mẹ nên cho bé bú theo nhu cầu, không giới hạn thời gian hay số cữ bú. Khi cho bú thường xuyên sẽ kích thích cơ thể sản xuất nhiều sữa hơn.
• Kiểm tra lại tư thế ngậm bắt vú, nếu tư thế sai sẽ khiến bé bú ít hơn. Còn khi bé cho bé bú đúng tư thế, bé nhận được nhiều sữa hơn, đồng thời giảm đau đầu ti và hạn chế nứt cổ gà.
• Trong trường hợp bé bú yếu hoặc chưa bú hiệu quả, mẹ có thể hút sữa sau cữ bú để duy trì nguồn sữa cho bé theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Bên cạnh đó, mẹ cần duy trì chế độ ăn uống cân bằng, uống đủ nước, ngủ nghỉ hợp lý và giữ tinh thần thoải mái. Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến phản xạ xuống sữa, khiến việc cho con bú gặp nhiều khó khăn hơn.
• Nếu bé có các dấu hiệu như sụt cân, bỏ bú, ngủ li bì, sốt, ít đi tiểu hoặc có biểu hiện mất nước, mẹ không nên tự xử lý tại nhà. Hãy đưa bé đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và có hướng can thiệp phù hợp.

Nhờ theo dõi kỹ các yếu tố này, mẹ có thể tìm ra đáp án cho thắc mắc làm sao để biết bé bú không đủ sữa. Nhờ vậy, mẹ có thể trao đổi kỹ với bác sĩ, để có cách cải thiện kịp thời, giúp con nhận đủ nguồn sữa cần thiết và phát triển khỏe mạnh trong những năm tháng đầu đời.